ΟΤΑΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΒΙΑΖΟΝΤΑΙ ΝΑ ΕΡΜΗΝΕΥΟΥΝ

Η βιασύνη είναι μια βαθιά πληγή του πολιτισμού μας. Μέσω αυτής το καθετί μπορεί να μετατραπεί σε στόχο, σε αντικείμενο, σε εργαλείο και μέσο για έναν σκοπό: ο εαυτός μας, οι άλλοι άνθρωποι, οι σχέσεις, η φύση, ο έρωτας. Η βιασύνη πλήττει τις ανθρώπινες σχέσεις και η σχέση γονιού-παιδιού δεν αποτελεί εξαίρεση.

Παρατηρείται συχνά η τάση πολλών γονιών να βγάζουν γρήγορα συμπεράσματα για τα κίνητρα ή τη συμπεριφορά των παιδιών τους. Όταν αυτό γίνεται συστηματικά, δημιουργείται ο κίνδυνος να διαστρεβλώνεται η αλήθεια του παιδιού. Κάθε γονιός μπορεί να πέσει στην παγίδα. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να μοιραστώ ένα προσωπικό παράδειγμα.

Ήταν ένα καλοκαιριάτικο απόγευμα στη βεράντα. Είμαι με τον μικρό μου γιο που τότε ήταν δυόμιση χρονών. Εγώ απολαμβάνω τον καφέ και το βιβλίο μου και εκείνος κάνει βόλτες με το ποδήλατό του πάνω- κάτω. Μετά από αρκετή ώρα, ακούω να κάνει φωνούλες σαν να δυσκολεύεται, σαν κάτι να τον ζορίζει. Στρέφω το βλέμμα μου προς το σημείο που βρίσκεται και βλέπω ότι προσπαθεί να σπρώξει μία καρέκλα με το ποδήλατο. Η καρέκλα είναι στη μέση και τού φράσσει το δρόμο. Σηκώνομαι, πιάνω την καρέκλα και τη βγάζω από μπροστά του. Ελευθερώνω το δρόμο. Γυρίζει και με κοιτάζει. Δείχνει ξαφνιασμένος και μου λέει: «Μπαμπά, γιατί την πήρες; Τη θέλω, τη σπρώχνω με το ποδήλατο. Αυτό είναι το παιχνίδι μου»!  Και όπως καταλαβαίνετε, επέστρεψα την καρέκλα εκεί που ήταν… «στο παιχνίδι του».

Εντυπωσιάστηκα με τον εαυτό μου: με το πόσο αυτόματα ερμήνευσα την κατάσταση του γιου μου και πόσο γρήγορα αντέδρασα. Ξαφνιάστηκα με το πόσο αυθαίρετη ήταν η ερμηνεία μου και, φυσικά, πόσο άστοχη ήταν η ενέργεια μου. Αυτό που για το γιο μου ήταν παιχνίδι, εγώ το είδα σαν μια κατάσταση δυσκολίας στην οποία έπρεπε να δώσω άμεσα λύση. Παρέκαμψα έτσι το ενδιάμεσο βήμα: να πάρω χρόνο και να ρωτήσω το γιο μου, ώστε να μου δώσει ξεκάθαρη πληροφορία για την κατάσταση  στην οποία βρίσκεται. Αυτό είναι ένα παράδειγμα που δείχνει πως αυτό που εγώ κατανοώ δεν σημαίνει ότι είναι η αλήθεια του άλλου.

Η βιασύνη προς την ερμηνεία γίνεται σοβαρό πρόβλημα , όταν είναι συστηματική, δηλαδή όταν συμβαίνει συχνά. Δυστυχώς δεν αφορά απλώς στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε, αλλά αποτελεί έναν τρόπο ύπαρξης για μεγάλο μέρος των ανθρώπων. Η βιασύνη σημαίνει τη συστηματική επίσπευση (συμπίεση) των φυσιολογικών ρυθμών στη λειτουργία και ανάπτυξη του οργανισμού (εαυτού) μας.

Ο άνθρωπος που βιάζεται χωρίζεται στα δύο: μια πλευρά καταλαμβάνει τον έλεγχο του εαυτού και απαιτεί και πιέζει τα πράγματα να γίνονται γρήγορα. Το άτομο οδηγείται, χωρίς να το συνειδητοποιεί, να ταυτίζεται με έναν στόχο, π.χ. να φτάσει έγκαιρα σε ένα ραντεβού, να ταΐσει τα παιδιά ή να τα βάλει για ύπνο. Οι στόχοι μπορεί να είναι άπειροι. Το καθετί μπορεί να γίνει στόχος. Το άτομο καταπιέζει τον εαυτό του.  Ωστόσο, η καταπίεση δεν περιορίζεται μόνο στο ίδιο το άτομο, αλλά επεκτείνεται και στους άλλους από τους οποίους απαιτεί να συμμορφωθούν με τους δικούς του ρυθμούς και το δικό του πρόγραμμα. Έτσι, ένας γονιός δυσκολεύεται να πάρει χρόνο και, αντίστοιχα, να δώσει χρόνο στο παιδί, προκειμένου εκείνο  να βρει μόνο του τη δική του ανάγκη, να βρει τη δική του λύση, να κάνει τη δική του επιλογή ή να πάρει τη δική του απόφαση, να κάνει τα πράγματα με τους δικούς του ρυθμούς.

Όταν η καταπίεση που ασκεί ο γονιός στον εαυτό του και, κατά συνέπεια, στο παιδί γίνεται συστηματική, τότε το παιδί «παραμορφώνεται» σε σχέση με τη δική του μοναδικότητα και  αυτό το οποίο μπορεί να γίνει.

Στο σημείο αυτό ταιριάζει η πάρα κάτω ιστορία:

Κάποτε ένας άνδρας είδε μια πεταλούδα που πάλευε να βγει από το κουκούλι της. Ο ρυθμός της ήταν πολύ αργός για τα γούστα του κι έτσι άρχισε να φυσάει απάνω της απαλά. Η ζεστασιά της ανάσας του επιτάχυνε τη διαδικασία μια χαρά. Ωστόσο, αυτό που ξεπρόβαλε μέσα από το κουκούλι δεν ήταν πεταλούδα, αλλά ένα πλάσμα με παραμορφωμένα φτερά.

Ως γονείς μπορεί να  βιαζόμαστε να κατανοήσουμε (ερμηνεύσουμε) την κατάσταση των παιδιών μας για πολλούς και διαφόρους λόγους. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αρχίσουμε να παρατηρούμε αν, πότε και πώς βιαζόμαστε στη σχέση μας με τα παιδιά μας και να θυμόμαστε ότι η βιασύνη μάς «παραμορφώνει».

Ο Κωνσταντίνος Κώστας, είναι Ψυχοθεραπευτής Gestalt, ψυχολόγος και κοινωνικός λειτουργός (www.gestalt-followyourtree.gr