panadolbaby-skin_talcmag-01panadolbaby-skin_talcmag-01
panadolbaby-skin_talcmag-02panadolbaby-skin_talcmag-02

ΟΙ ΝΤΑΗΔΕΣ ΤΟΥ ΒΥΘΟΥ KΑΙ Ο ΡΟΜΠΕΝ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΩΝ

Πρόσφατα ήρθε στα χέρια μου ένα παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο που μου κέντρισε το ενδιαφέρον καταρχάς λόγω της θεματολογίας του και κατά δεύτερον λόγω του ιδιαίτερου τρόπου προσέγγισης της. Τίτλος του «Οι νταήδες του βυθού και ο Ρομπέν των θαλασσών» (Εκδόσεις Susaeta). Συγγραφέας του η παιδαγωγός και ηθοποιός Γιώτα Κ. Αλεξάνδρου. Πρόκειται για μια ιστορία που απευθύνεται σε παιδιά δημοτικού σχολείου και θίγει με έξυπνο τρόπο ένα θέμα που απασχολεί καθημερινά πολλούς μαθητές και φυσικά τους γονείς τους και τους δασκάλους τους, αυτό του εκφοβισμού ή αγγλιστί bullying.
Αυτό, όμως, που, κατά τη γνώμη μου, κάνει το συγκεκριμένο βιβλίο ξεχωριστό είναι το γεγονός ότι εντοπίζει όχι μόνο το ίδιο το φαινόμενο, αλλά και τις αιτίες του και προτείνει τρόπους αντιμετώπισής του, τόσο στα παιδιά όσο και στους ενήλικους. Σημειώνω δε ότι, διαβάζοντάς το, εντυπωσιάστηκα και από τη λογοτεχνική του αξία (που, για να είμαστε ειλικρινείς, δεν συναντάμε πάντοτε σε παιδικά βιβλία), την γλωσσική ευρηματικότητα και το λεπτό χιούμορ της συγγραφέα, που μέσα από ένα πρωτότυπο παραμύθι καταφέρνει να προσεγγίσει άρτια και με ευαισθησία ένα «δύσκολο» θέμα. Άλλωστε, για τους Νταήδες της, η Γιώτα Αλεξάνδρου τιμήθηκε με έπαινο από την πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών. Εξαιρετική είναι και η εικονογράφηση της Κατερινάς Βερούτσου, που ζωγραφίζει με απόλυτη ακρίβεια την ψυχική διάθεση των πρωταγωνιστών (δυσθυμία στην αρχή και χαρά στο τέλος).
Μόνο και μόνο η πρώτη φράση της ιστορίας «Αν ήταν χρώμα τα παιδικά μου χρόνια, θα ήταν κόκκινο με μαύρο. Αν ήταν ήχος, θα ήταν θυμωμένο σφύριγμα. Αν ήταν πουλί, λαβωμένος γλάρος» είναι ίσως η πιο δυνατή εισαγωγή που έχω διαβάσει σε παιδικό βιβλίο. Όλα τα παραπάνω, μου κίνησαν το ενδιαφέρον για μια κουβέντα με τη συγγραφέα ενός βιβλίου αφιερωμένου σε όλα τα παιδιά που κρύβουν έναν Ιερεμία μέσα τους και δεν το ξέρουν…

Κ. Αλεξάνδρου, μιλήστε μας την υπόθεση του βιβλίου σας.
Ο ξιφίας Ιερεμίας, ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου, υποφέρει για πολύ καιρό από τα Κοφτερά Χαμόγελα, τους νταήδες του βυθού, εξαιτίας της λεπτής, μακριάς και σουβλερής του μύτης. Υφίσταται κυρίως λεκτικό εκφοβισμό (πειράγματα, κοροϊδίες, παρατσούκλια) και ενίοτε και σωματικό (σπρωξίματα, πτερυγιές). Πότε «Πινόκιο» τον φωνάζουν και πότε «Μυτόνγκα» και γελούν μαζί του. Η διαφορετικότητά του βέβαια είναι η αφορμή και όχι η αιτία της επιθετικής τους συμπεριφοράς που είναι συνειδητή, εμπρόθετη και επαναλαμβανόμενη. Βασικός παράγοντας στον εκφοβισμό είναι η διαφορά δύναμης. Στην προκειμένη περίπτωση, τα Κοφτερά Χαμόγελα δεν υπερέχουν σωματικά αλλά αριθμητικά. Είναι ένας και είναι πολλοί. Επιπλέον, ο Ιερεμίας, αν και είναι σωματικά μεγάλος και δυνατός σαν εκείνους, δεν αντιδρά αλλά αποδέχεται παθητικά τη βία. Είναι ντροπαλός, συναισθηματικός, ανασφαλής, με χαμηλή αυτοεκτίμηση και φυσικά δυσκολεύεται να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Είναι ο εύκολος στόχος. Ο τέλειος στόχος. Με τη συμπεριφορά του εκπέμπει το μήνυμα «Είμαι αδύναμος. Όσο και να μου επιτεθείτε, δε θα αντιδράσω.» Και φυσικά τα Κοφτερά Χαμόγελα, έχοντας σαφώς μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στον εαυτό τους, όσο τον βλέπουν να τρέμει, να στεναχωριέται και να κρύβεται, τόσο συνεχίζουν την επιθετική τους συμπεριφορά.

Αλήθεια, από πού πηγάζει αυτή η επιθετικότητα των Κοφτερών Χαμόγελων;
Θα αναφερθώ στην προέλευση της επιθετικής συμπεριφοράς του Χάννου του Νάνου, του αρχηγού της ομάδας των Κοφτερών Χαμόγελων. Ο Χάννος ο Νάνος είναι ο ίδιος θύμα εκφοβισμού στο οικογενειακό του περιβάλλον. Θύτης είναι ο πατέρας του, ο γνωστός αρσιβαρίστας Θάνος Χάννος, πρέσβης του γνωστού αντρικού στερεότυπου «Οι άντρες δεν κλαίνε.» Η χρήση της σωματικής τιμωρίας ως μέσου πειθάρχησης σε συνδυασμό με την αυταρχική και επιθετική συμπεριφορά του πατέρα του, ο οποίος αφενός λειτουργεί ως πρότυπο προς μίμηση και αφετέρου περνά το μήνυμα ότι η χρήση βίας είναι αποδεκτός τρόπος επίλυσης συγκρούσεων, έχει αναπόφευκτα ως αποτέλεσμα την αναπαραγωγή του γονικού προτύπου από την πλευρά του μικρού Χάννου, την αναπαραγωγή της βίας. Ο Χάννος, μη μπορώντας να αντιδράσει στη βίαιη εξουσία του πατέρα του, διοχετεύει το συσσωρευμένο θυμό του στη μικρότερη αδερφή του Χάννα, ξεσπά σε αυτήν που είναι πιο αδύναμη από τον ίδιο, ενώ αργότερα, μιμούμενος τον πατέρα του, εμφανίζει επιθετική συμπεριφορά στο σχολείο στα ψάρια που αδυνατούν να αντιδράσουν. Ο Χάννος είναι βέβαια μία από τις διάφορες περιπτώσεις ‘νταήδων’ όπου το θύμα γίνεται θύτης. Δυστυχώς, το φαινόμενο του εκφοβισμού είναι πολυπαραγοντικό.

NTAHDESCOVERRGB72dpi

Πώς αισθάνεται ο Ιερεμίας;
Ο Ιερεμίας υποφέρει σιωπηλά για πολύ καιρό, χωρίς να μιλάει σε κανέναν, όπως πολλά παιδιά που είναι στη θέση του. Όταν ένα παιδί στοχοποιείται για μεγάλο χρονικό διάστημα, κατακλύζεται συνήθως από αισθήματα ντροπής, θλίψης, φόβου, θυμού, ανασφάλειας και από μια αίσθηση αδυναμίας που το ακινητοποιούν στη θέση του θύματος. Δύσκολα ένα παιδί που είναι σε αυτή τη θέση, θα αντιδράσει από μόνο του απέναντι στους ‘νταήδες’. Χρειάζεται η παρέμβαση ενός ενήλικα που θα λειτουργήσει υποστηρικτικά. Στην ιστορία μας ο ενήλικας είναι η νονά του η γοργόνα στην οποία καταφεύγει, όταν πια δεν αντέχει άλλο, όταν θυμώνει και με τον εαυτό του που δεν μπόρεσε να υπερασπιστεί την καλύτερή του φίλη, τη Λίνα την Αθερίνα. Της εκμυστηρεύεται λοιπόν το πρόβλημά του και εκείνη κάνει ό,τι θα έπρεπε να κάνει ένας ενήλικας σε αυτή την περίπτωση. Τον ακούει προσεκτικά. Του τονίζει ότι δε φταίει αυτός για την επιθετική συμπεριφορά τους. Τον εμψυχώνει. Τον συμβουλεύει. Τον προτρέπει να δράσει. Ο Ιερεμίας αρχίζει να αποδέχεται και να εκτιμά τη μεγάλη μύτη του και κατ’ επέκταση τη διαφορετικότητά του. Εμπνευσμένος από το Ρομπέν των Δασών, το βιβλίο που του χάρισε φεύγοντας η νονά του, αποφασίζει να γίνει ο Ρομπέν των Θαλασσών. Καιρός πια να πάρει τη ζωή στα χέρια του.

Και τι κάνει;
Αρχικά λοιπόν δρα σε ατομικό επίπεδο, πηγαίνει στα Κοφτερά Χαμόγελα και για πρώτη φορά  τους δείχνει ότι δεν τους φοβάται. Τα Κοφτερά Χαμόγελα ξαφνιάζονται, δεν τολμούν να τον πειράξουν, όμως δεν παίρνουν και στα σοβαρά τις προτροπές του. Τότε ο Ιερεμίας αποφασίζει να περάσει στη συλλογική δράση. Συζητά με τα άλλα αναξιοπαθούντα ψάρια, συστήνουν την οργάνωση Φ.Υ.Κ.Υ.Α. (Φοβεροί Υποβρύχιοι Καταδρομείς Υπερασπιστές Αδυνάτων), θεσπίζουν κανόνες στο βυθό, οριοθετούν την αποδεκτή και μη συμπεριφορά, ορίζουν κυρώσεις σε περίπτωση παραβίασής τους, τους αναρτούν και τους ανακοινώνουν, ενημερώνουν την κοινωνία του βυθού για τις αποφάσεις τους ως καλεσμένοι του δημοσιογράφου Μπαρμπούνογλου στην τηλεοπτική εκπομπή Αλμυρές Αλήθειες, φτιάχνουν συνθήματα, φροντίζουν για την αυστηρή τήρηση των κανόνων με τη βοήθεια των αστακονόμων αλλά και τονίζουν τα όποια θετικά στοιχεία στη συμπεριφορά των Κοφτερών Χαμόγελων. Προχωρούν δηλαδή σε όλες αυτές τις δράσεις που μπορούν και θα έπρεπε να γίνουν σε επίπεδο κοινότητας, σχολείου και τάξης για την αντιμετώπιση του εκφοβισμού. Βέβαια η αλλαγή στη συμπεριφορά των Κοφτερών Χαμόγελων δε γίνεται μαγικά από τη μια στιγμή στην άλλη, απαιτεί χρόνο, σταθερότητα και προσπάθεια, όπως συμβαίνει και στην πραγματικότητα. Μια παγιωμένη με τα χρόνια επιθετική συμπεριφορά συνήθως χρήζει συμβουλευτικής παρέμβασης από ειδικό.

Για ποιους λόγους γράψατε αυτό το βιβλίο;
Αυτό που θα ήθελα να αποκομίσουν τα παιδιά από το βιβλίο- πέρα από τη λογοτεχνική απόλαυση της ανάγνωσης της ιστορίας- είναι το παράδειγμα του Ιερεμία που τους προτρέπει: «Πιστέψτε στον εαυτό σας. Σπάστε τη σιωπή σας. Μιλήστε. Ορθώστε το ανάστημά σας. Αντιμετωπίστε τους ‘νταήδες’ και φυσικά βοηθήστε όσους υποφέρουν από αυτούς, με όποιο τρόπο μπορείτε.» Στο παράρτημα μάλιστα του βιβλίου, ο Ιερεμίας απευθύνεται στο παιδί-αναγνώστη, που μπορεί σε ένα περιστατικό εκφοβισμού να είναι στη θέση του θύματος, του θύτη ή του θεατή, και το συμβουλεύει τι να κάνει για να αλλάξει την κατάσταση. Ενώ οι συνάδερφοι εκπαιδευτικοί που θέλουν να επεξεργαστούν την ιστορία στην τάξη θα βρουν αρκετές προτάσεις με κύριο στόχο τη διερεύνηση της στάσης των εμπλεκόμενων στο φαινόμενο του εκφοβισμού, των επιπτώσεων και των τρόπων αντιμετώπισής του.

Share Button
ΟΙ ΝΤΑΗΔΕΣ ΤΟΥ ΒΥΘΟΥ KΑΙ Ο ΡΟΜΠΕΝ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΩΝ
5 (100%) 3 votes


Όμοια άρθρα

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *